Гипертония: себептері, емі және Үндістандағы үздік дәрігерлер
- Гипертония — қан тамырларындағы қысымның тұрақты түрде жоғары болуы. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы ересектерде әртүрлі күндері қайталанып өлшенген систолалық қысым ≥140 мм сын. бағ. және/немесе диастолалық қысым ≥90 мм сын. бағ. болған жағдайды гипертония деп анықтайды. Аурудың ең күрделі жағы — көптеген адамдар ешқандай белгі сезбейді.
- Қан қысымын бақылаусыз қалдыру жүрек-қан тамырлары аурулары, инсульт және бүйрек аурулары қаупімен байланысты. Сондықтан өзін жақсы сезіну қан қысымы қалыпты дегенді білдірмейді.
- Егер сізде қан қысымы тұрақты жоғары болса немесе бұрыннан гипертоническая болезнь, артериальная гипертензия 2 степени немесе артериальная гипертензия 3 степени деген диагноз қойылса, басты мақсат — интернеттен дәрі таңдау емес, жеке қауіп деңгейін бағалап, дәрігермен ұзақ мерзімді бақылау жоспарын құру.
Гипертония деген не?
- «Что такое гипертония?» немесе «что такое гипертензия?» деген сұрақтарға қарапайым жауап:
- Артериялық гипертензия — артериялардағы қан қысымының тұрақты жоғары болуы.
- Жүрек қанды ағзаға айдаған сайын артерия қабырғаларына қысым түседі. Бұл қысым шамадан тыс және тұрақты жоғары болғанда жүрек пен қан тамырларына ұзақ мерзімді жүктеме артады.
- WHO бойынша гипертонияның диагностикалық шегі — бірнеше бөлек күндегі өлшеулерде 140/90 мм сын. бағ. немесе одан жоғары көрсеткіш.
- Сонымен бірге халықаралық нұсқаулықтар арасында категория атаулары өзгеше болуы мүмкін. Мысалы, 2024 жылғы European Society of Cardiology нұсқаулығы гипертония шегін ≥140/90 мм сын. бағ. деңгейінде сақтап, 120–139/70–89 мм сын. бағ. аралығын «elevated blood pressure» санатына енгізді.
- Сондықтан бір ғана өлшеуге қарап диагноз қою дұрыс емес.
Қан қысымындағы екі сан нені білдіреді?
Мысалы, тонометрде:
145/92 мм сын. бағ.
көрсетілсе:
- 145 — систолалық қысым;
- 92 — диастолалық қысым.
Систолалық көрсеткіш жүрек жиырылып, қан айдаған кездегі қысымды білдіреді. Диастолалық көрсеткіш жүрек соғуының арасындағы тынығу кезеңіндегі қысымды көрсетеді.
Қан қысымы уақытша эмоция, физикалық белсенділік, кофеин, ауырсыну немесе өлшеу техникасына байланысты өзгеруі мүмкін. Сондықтан диагноз бірнеше дұрыс өлшеуге сүйенеді.
Гипертонияның негізгі себептері
Гипертония барлық адамда бір себептен пайда болмайды.
Біріншілік гипертония
Көп жағдайда жеке бір ауруды нақты себеп ретінде көрсету мүмкін болмайды. Мұндай жағдай біріншілік немесе essential hypertension деп аталады.
Қысымның жоғарылауына уақыт өте бірнеше фактор қатар әсер етуі мүмкін:
- тұқым қуалаушылық;
- жас ұлғаюы;
- артық салмақ;
- қозғалыстың аз болуы;
- тұзды көп тұтыну;
- алкогольді шамадан тыс пайдалану;
- темекі.
WHO осы факторлардың бірнешеуін гипертония қаупін арттыратын негізгі себептердің қатарына жатқызады.
Екіншілік артериялық гипертензия
Кейде жоғары қан қысымы басқа медициналық жағдайдың салдары болуы мүмкін.
Мұндай жағдайларда дәрігер, мысалы:
- бүйрек ауруларын;
- гормондық бұзылыстарды;
- ұйқы апноэсін;
- кейбір дәрілердің әсерін;
- басқа медициналық себептерді
қарастыруы мүмкін.
Егер гипертония жас жаста кенет басталса, өте жоғары болса немесе бірнеше препаратқа қарамастан бақылауға келмесе, дәрігер екіншілік себептерді тереңірек зерттеуі мүмкін.
Гипертонияның қауіп факторлары
WHO гипертония қаупін арттыратын негізгі факторлар ретінде егде жасты, генетикалық бейімділікті, артық салмақты, физикалық белсенділіктің төмендігін, тұзы көп рационды және алкогольді шамадан тыс пайдалануды атайды.
Қауіпті азайту үшін тек бір көрсеткішке емес, жалпы жүрек-қан тамырлары денсаулығына назар аудару қажет.
Мысалы, дәрігер:
- қан қысымын;
- қандағы қантты;
- липидтерді;
- дене салмағын;
- темекі қолдануды;
- отбасылық анамнезді;
- жүрек және бүйрек жағдайын
бірге бағалауы мүмкін.
Артериялық гипертензия 2 дәрежесі деген не?
«Артериальная гипертензия 2 степени» деген термин бұрынғы және кейбір қазіргі клиникалық жазбалар мен іздеулерде жиі кездеседі.
Дәстүрлі еуропалық классификация бойынша:
Дәреже | Систолалық | Диастолалық |
1-дәреже | 140–159 | 90–99 |
2-дәреже | 160–179 | 100–109 |
3-дәреже | ≥180 | ≥110 |
Егер екі көрсеткіш әртүрлі санатқа түссе, әдетте жоғары санат маңызды болады. Бұрынғы ESC/ESH классификациясында 2-дәрежелі гипертензия 160–179 және/немесе 100–109, ал 3-дәрежелі гипертензия ≥180 және/немесе ≥110 мм сын. бағ. ретінде сипатталған.
Бірақ 2024 ESC нұсқаулығында қан қысымын жіктеу жүйесі жеңілдетілген. Сондықтан интернеттен табылған «2 степень» немесе «3 степень» атауын қазіргі жеке ем жоспарының орнына қолдануға болмайды.
Артериялық гипертензия 3 дәрежесі қаншалықты қауіпті?
- Дәстүрлі классификациядағы АГ 3 степени — өте жоғары қан қысымы санаты.
- Бірақ 180/110 немесе 180/120 көрсеткіші автоматты түрде бірдей клиникалық жағдайды білдірмейді. Дәрігер симптомдар мен ағза зақымының белгілерін бірге бағалайды.
- WHO өте жоғары қысым кезінде бас ауруы, көрудің бұзылуы және кеуде ауыруы сияқты белгілер болуы мүмкін екенін атап көрсетеді.
Қашан шұғыл көмек қажет?
Егер қан қысымы шамамен 180/120 мм сын. бағ. немесе жоғары болып, сонымен бірге:
- кеуде ауыруы;
- қатты ентігу;
- көрудің кенет бұзылуы;
- әлсіздік немесе дененің бір жағының жансыздануы;
- сөйлеудің бұзылуы;
- қатты бас ауруы;
- сананың шатасуы
сияқты белгілер болса, халықаралық медициналық сапар жоспарлаудың орнына жергілікті жедел медициналық көмекке дереу жүгіну қажет. WHO өте жоғары қысымның симптомдармен қатар жүруі шұғыл медициналық бағалауды қажет ететінін көрсетеді.
Гипертонияның белгілері қандай?
Гипертонияны «үнсіз» ауру деп атаудың себебі бар: көп адамда айқын симптом болмайды.
WHO мәліметіне сәйкес гипертониясы бар адамдардың көпшілігі ешқандай белгі сезбейді; ауруды анықтаудың сенімді жолы — қан қысымын өлшеу.
Өте жоғары қысым кезінде кейде:
- бас ауруы;
- көрудің бұзылуы;
- кеудедегі ауырсыну;
- ентігу;
- бас айналу
болуы мүмкін.
Сондықтан «басым ауырмайды, демек гипертония жоқ» деген қорытынды дұрыс емес.
Гипертония қалай анықталады?
Диагностика тек тонометрдегі бір саннан тұрмайды.
Дәрігер алдымен бірнеше рет қан қысымын өлшейді және медициналық тарихты бағалайды.
Қажет болған жағдайда:
- үйдегі қан қысымын бақылау;
- 24 сағаттық амбулаторлық мониторинг;
- қан анализдері;
- бүйрек функциясы;
- қандағы глюкоза;
- холестерин;
- ЭКГ;
- кейбір пациенттерде эхокардиография
қарастырылуы мүмкін.
Тексерулердің нақты жиынтығы жасқа, қысым деңгейіне, симптомдарға, бұрынғы ауруларға және ағза зақымына күдікке байланысты.
Үйде қысымды қалай дұрыс бақылауға болады?
Нәтиже пайдалы болуы үшін әр өлшеуді әртүрлі жағдайда емес, мүмкіндігінше бірдей жағдайда жүргізген дұрыс.
Практикалық тәртіп:
- өлшеуге дейін бірнеше минут тыныш отырыңыз;
- қолды тіреп, манжетті дұрыс орналастырыңыз;
- сөйлеспей өлшеңіз;
- нәтижені күнделікке жазыңыз;
- бір ерекше көрсеткіштен гөрі қайталанатын үлгіге назар аударыңыз.
2024 ESC нұсқаулығы кабинеттегі, үйдегі және амбулаторлық қан қысымын өлшеуге жеке бөлімдер бөледі.
Гипертония қалай емделеді?
- Гипертонияны емдеудің мақсаты — тонометрдегі санды жай ғана төмендету емес, жүрек-қан тамырлары және басқа асқынулар қаупін азайту.
- Ем көбіне екі негізгі бағыттан тұрады:
1. Өмір салтын өзгерту
WHO қан қысымын төмендетуге көмектесетін шараларға дұрыс тамақтануды, темекіден бас тартуды және физикалық белсенділікті арттыруды жатқызады. Кейбір пациенттерге бұған қоса дәрілік ем қажет болады.
Дәрігер ұсынуы мүмкін өзгерістер:
- тұзды азайту;
- көкөніс пен пайдалы тағам үлесін арттыру;
- дене салмағын басқару;
- тұрақты физикалық белсенділік;
- темекіден бас тарту;
- алкогольді шектеу;
- ұйқы режимін жақсарту.
2. Дәрілік ем
Гипертонияға қарсы бірнеше түрлі дәрі класы бар. Қай препараттың сәйкес келетіні пациенттің:
- жасына;
- қан қысымы деңгейіне;
- бүйрек функциясына;
- қант диабетіне;
- жүрек ауруларына;
- жүктілік жағдайына;
- басқа дәрілеріне
байланысты.
Сондықтан басқа адамның дәрісін көшіру немесе қысым түзелген соң препаратты өз бетіңізше тоқтату қауіпті болуы мүмкін.
2024 ESC нұсқаулығы ем қабылдап жүрген көптеген пациенттерде, егер көтерімді болса, систолалық қысымды 120–129 мм сын. бағ. диапазонына бағыттауды ұсынады; бірақ әлсіз, егде немесе мұндай деңгейге төзбейтін адамдар үшін мақсат жеке бейімделеді.
Нақты мақсатты қысымды тек емдеуші дәрігер анықтауы керек.
Гипертония толық жазыла ма?
- Бұл сұрақтың жауабы себебіне байланысты.
- Біріншілік гипертония көбіне ұзақ мерзімді бақылауды қажет етеді. Өмір салты өзгеріп, салмақ төмендеп және қауіп факторлары азайғанда қан қысымы айтарлықтай жақсаруы мүмкін, бірақ дәріні дәрігер кеңесінсіз тоқтатуға болмайды.
- Егер жоғары қысым басқа емделетін медициналық себептен туындаса, сол себепті емдеу қан қысымын бақылауды жақсартуы мүмкін.
- Мақсат — «бір аптада мәңгілік ем» емес, қауіпсіз және тұрақты бақылау
Үндістанда гипертонияға қандай дәрігер қарайды?
Көп жағдайда гипертонияны терапевт, ішкі аурулар дәрігері немесе кардиолог басқара алады.
Күрделі жағдайда:
- кардиолог — жүрек-қан тамырлары қаупі немесе жүрек ауруы болса;
- нефролог — бүйрек себебі немесе бүйрек зақымы күдігінде;
- эндокринолог — гормондық себептерге күдік болғанда
қосылуы мүмкін.
Кардиологтар жүрек пен қан тамырлары ауруларын, соның ішінде жоғары қан қысымын бағалап және емдей алады.
Үндістандағы гипертония бойынша дәрігерді қалай таңдау керек?
«Үндістандағы үздік дәрігер» деген бір әмбебап тізім жоқ. Дұрыс маман — сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін маман.
Таңдау кезінде мынаны тексеріңіз:
- дәрігердің негізгі мамандығы;
- гипертония және cardiovascular risk management тәжірибесі;
- resistant hypertension жағдайларымен жұмыс тәжірибесі;
- бүйрек немесе эндокриндік себептерді зерттеу мүмкіндігі;
- қажетті диагностикалық инфрақұрылым;
- халықаралық пациенттерге follow-up мүмкіндігі;
- медициналық есептерді алдын ала қашықтан қарау мүмкіндігі.
Apollo-ның қазіргі cardiology directory бетінде Үндістанның әр қаласындағы жүздеген cardiac specialists көрсетіледі; бет дәрігерлерді тәжірибесі, мамандығы және аурухана орналасуы бойынша ұсынады.
Бұл тізім көлем жағынан күшті, бірақ гипертониясы бар әр пациентке тізімнің алғашқы дәрігері автоматты түрде ең дұрыс таңдау бола алмайды.
MediHelp Global арқылы қарастыруға болатын дәрігерлер
MediHelp Global сайтындағы қазіргі профиль бойынша Dr Ashok Seth — Fortis Escorts Heart Institute, New Delhi мекемесінде жұмыс істейтін интервенциялық кардиолог. Профильде 40 жылдық жалпы тәжірибе және coronary artery disease, cardiac catheterization және structural heart interventions сияқты бағыттар көрсетілген.
Ол күрделі жүрек-қан тамырлары мәселесі қатар жүрген пациент үшін қарастырылуы мүмкін. Бірақ қарапайым гипертонияның әр жағдайында интервенциялық кардиолог қажет емес.
Dr Vipul Narain Roy — preventive cardiac risk бағыты
MediHelp Global профилі Dr Vipul Narain Roy қызметінің арасында early cardiac risk assessment, lipid management және blood pressure control бағыттарын көрсетеді және арнайы интервенциялық көмек қажет болса кардиологияға бағыттау мүмкіндігін атайды.
Бұл профиль қан қысымын ұзақ мерзімді бақылау мен cardiovascular risk assessment іздейтін пациенттер үшін салыстыруға болатын нұсқа болуы мүмкін.
Басқа кардиологтар
Apollo-ның жарияланған тізімінде Delhi, Chennai, Hyderabad, Kolkata, Bangalore және басқа қалалардағы көптеген тәжірибелі cardiology specialists бар. Мысалы, бетте Dr Mahesh Chandra Garg, Prof Sanjay Tyagi, Dr Sathyamurthy I, Dr Venkat Rayudu Nekkanti және басқа мамандар көрсетілген.
Бұл атаулар рейтинг емес. Дәрігерді медициналық құжат, қосымша аурулар және қажетті мамандану бойынша таңдау керек.
Үндістанға гипертония емдеу үшін міндетті түрде бару керек пе?
Жоқ.
Жақсы бақыланатын қарапайым гипертонияның көп жағдайын пациент өз еліндегі дәрігермен басқаруы мүмкін.
Үндістанда екінші пікір немесе мамандандырылған тексеру көбірек пайдалы болуы мүмкін, егер:
- қан қысымы бірнеше дәріге қарамастан бақылауға келмесе;
- гипертония өте жас жаста басталса;
- екіншілік себепке күдік болса;
- жүрек немесе бүйрек зақымы анықталса;
- күрделі cardiovascular disease қатар жүрсе;
- жергілікті жерде қажетті маман немесе диагностика қолжетімсіз болса.
Бұл медициналық сапарды нақты клиникалық қажеттілікке негіздеуге көмектеседі.
MediHelp Global халықаралық пациентке қалай көмектеседі?
Үндістанда емделуге келген пациент үшін дәрігерді табу — бүкіл процестің тек бір бөлігі.
MediHelp Global өз сайтында халықаралық пациенттерге:
- видео-консультация ұйымдастыру;
- медициналық визаға шақыруға көмектесу;
- әуежайдан алып кету және жеткізу;
- аудармашы;
- тұратын жерді ұйымдастыру;
- тәулік бойғы helpline;
- дәрігерлер мен медициналық бөлімдерге қосылу
сияқты қызметтерді жариялайды.
Гипертониясы бар халықаралық пациент үшін практикалық жол мынадай болуы мүмкін:
1-қадам: соңғы медициналық есептерді жіберу.
2-қадам: қан қысымы күнделігін қосу.
3-қадам: қабылдайтын барлық дәрілерді жазу.
4-қадам: сәйкес терапевт, кардиолог немесе басқа маманды анықтау.
5-қадам: қажет болса видео-консультация алу.
6-қадам: тек дәрігер медициналық сапарды қажет деп тапса, аурухана мен сапарды жоспарлау.
MediHelp Global медициналық диагноздың орнына шешім қабылдамайды; диагноз бен ем жоспары тиісті лицензияланған дәрігердің жауапкершілігінде болуы керек.
Үндістанға барар алдында қандай құжаттар дайындау керек?
Медициналық құжаттарды реттеу консультацияны тиімдірек етеді.
Өзіңізбен немесе электронды түрде мынаны дайындаңыз:
- соңғы 7–14 күндегі қан қысымы күнделігі;
- барлық дәрілердің атауы және дозасы;
- қан анализдері;
- креатинин және бүйрек функциясының нәтижелері;
- липид профилі;
- қандағы глюкоза/HbA1c болса;
- ЭКГ;
- эхокардиография қорытындысы болса;
- бұрынғы аурухана жазбалары;
- инсульт, инфаркт, диабет немесе бүйрек ауруы тарихы;
- дәрі аллергиясы туралы ақпарат.
Егер бұрын 180/120 мм сын. бағ. немесе одан жоғары көрсеткіш тіркелсе, оның қандай симптоммен бірге болғанын да жазыңыз.
Гипертониямен өмір сүрудегі ең жиі қателер
- «Өзімді жақсы сезінемін, сондықтан дәрі керек емес».
Гипертония жиі симптомсыз өтеді. - «Қысым қалыпқа түсті, дәріні тоқтатамын».
Қысымның қалыпқа түсуі препараттың жұмыс істеп тұрғанын білдіруі мүмкін. Өзгерісті дәрігермен келісу керек. - «Бір рет 150/90 болды — менде міндетті түрде гипертония».
WHO диагнозды әртүрлі күндердегі қайталанған жоғары көрсеткіштермен байланыстырады. - «Бір препарат барлық адамға жарайды».
Дәрі таңдау жасқа, бүйрекке, диабетке, жүктілікке, жүрек ауруына және басқа факторларға байланысты. - «Үздік дәрігер деген — тәжірибесі ең көп дәрігер».
Жалпы тәжірибе маңызды болғанымен, нақты клиникалық мамандану сіздің диагнозыңызға сәйкестік жағынан маңыздырақ болуы мүмкін.
FAQ Section
1. Гипертония деген не?
Гипертония — қан тамырларындағы қысымның тұрақты жоғары болуы. WHO ересектерде екі бөлек күнде қайталанған систолалық қысым ≥140 мм сын. бағ. және/немесе диастолалық қысым ≥90 мм сын. бағ. болған жағдайды гипертония деп анықтайды.
2. Артериялық гипертензия мен гипертонияның айырмашылығы неде?
Күнделікті медициналық қолданыста бұл терминдер көбіне жоғары артериялық қан қысымын сипаттау үшін бір-біріне жақын мағынада пайдаланылады. Бірақ нақты диагноздың атауы мен себебі медициналық контекстке байланысты болуы мүмкін.
3. Артериялық гипертензия 2 дәрежесі қанша?
Дәстүрлі еуропалық классификацияда 2-дәреже систолалық қысым 160–179 және/немесе диастолалық қысым 100–109 мм сын. бағ. аралығын білдіреді.
4. Артериялық гипертензия 3 дәрежесі қанша?
Дәстүрлі классификация бойынша 3-дәрежелі гипертензия — ≥180 систолалық және/немесе ≥110 мм сын. бағ. диастолалық қысым. Алайда қазіргі нұсқаулықтарда классификация жүйесі өзгеруі мүмкін, сондықтан бұл терминді дәрігерлік бағалаумен бірге түсіндіру керек.
5. Қан қысымы 180/120 болса не істеу керек?
Өте жоғары қысымды қайта тексеріп, әсіресе кеуде ауыруы, ентігу, көру немесе сөйлеу бұзылысы, қатты бас ауруы немесе неврологиялық белгілер болса, шұғыл медициналық көмекке жүгіну қажет. WHO 180/120 немесе жоғары көрсеткіштерде ауыр симптомдар болуы мүмкін екенін көрсетеді.
6. Үндістанда гипертонияға қандай дәрігер жақсы?
Бір ғана «ең жақсы» дәрігер жоқ. Қарапайым гипертонияда терапевт немесе кардиолог жеткілікті болуы мүмкін; resistant hypertension, бүйрек немесе гормондық себеп күдігінде нефролог немесе эндокринолог қажет болуы ықтимал. MediHelp Global халықаралық пациентке медициналық құжаттарына сәйкес мамандарды салыстыру мен консультация ұйымдастыруға көмектесетін қызметтерді ұсынады.